جمال الدين محمد الخوانساري
99
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
وَهُمْ يَطْمَعُونَ يعنى ندا ميكنند أصحاب أعراف أصحاب بهشت را كه سلام بر شما باد داخل نشدهاند آن أصحاب أعراف بهشت را وحال آنكه ايشان طمع دارند ، آن حضرت مىفرمايد در تفسير اين آية : كه داخل نشدهاند وحال آنكه طمع دارند كه داخل كند خدا ايشان را ببهشت بشفاعت پيغمبر وامام ونگاه ميكنند ايشان بسوى أهل جهنّم پس مىگويند : رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ اى پروردگار ما مگردان ما را با قوم ستمكاران وندا ميكنند أصحاب أعراف « 1 » وايشان پيغمبران وخلفايند مردانى چند را از أهل جهنّم ورؤساء كفّار مىگويند مر ايشان را سرزنش كننده : كفايت نكرد « 2 » از شما جمعيّت شما وتكبّر ورزيدن شما آيا اينها آناناند كه قسم خورديد كه نمىرساند خدا بايشان رحمتي اينها اشاره است باهل بهشت كه رؤساء ضعيف مىشمردند ايشان را وحقير مىدانستند ايشان را بسبب درويشى ايشان وسر بلندى مىكردند بر ايشان بسبب دنيائى كه داشتند ، وقسم مىخوردند كه بدرستى كه خدا داخل نمىكند ايشان را ببهشت « ادْخُلُوا الْجَنَّةَ » * مىگويند أصحاب أعراف باين جماعت كه ضعيف شمرده بودند از روى فرماني كه امر كرده بود خداى عزّ وجلّ ايشان را باو « أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا » داخل شويد بهشت را نيست ترسى بر شما ونه اندوهگين خواهيد بود يعنى داخل بهشت شويد نه ترسندگان ونه اندوهگينان ، وروايت شده نيز از آن حضرت عليه السّلام أعراف تلّهاست ميانهء بهشت ودوزخ ومردان ائمّهاند صلوات اللّه عليهم مىايستند بر أعراف با شيعهء خود وبتحقيق
--> ( 1 ) در حاشيهء هر دو نسخه مذكور است : « عبارت قرآن مجيد اين است : وَبَيْنَهُما حِجابٌ وَعَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ وَنادَوْا . أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوها وَهُمْ يَطْمَعُونَ وَإِذا صُرِفَتْ أَبْصارُهُمْ . تِلْقاءَ أَصْحابِ النَّارِ قالُوا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ وَنادى أَصْحابُ الْأَعْرافِ رِجالًا يَعْرِفُونَهُمْ . بِسِيماهُمْ قالُوا ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللَّهُ منه » . ( 2 ) در حاشية مذكور است : « يعنى كفايت نكرد شرى را ودور نگردانيد ، منه » .